Magnifica Humanitas

in Overweging

Een tijdje geleden kwam de eerste encycliek van Paus Leo XIV uit. Heeft u hem al gelezen? Zo nee, dan hoop ik u met deze weekbrief te overtuigen dat snel te doen!

Toen kwam ik erachter: de Paus heeft ons veel namelijk meer te zeggen dan alleen wat de voor- en nadelen zijn van AI. Zijn encycliek plaatst zich in een reeks van encyclieken over de sociale leer van de Kerk, dat wil zeggen: richtlijnen die de Kerk ons meegeeft op maatschappelijk gebied, vanuit haar diepe visie op de waardigheid van elke mens. Want, zoals Paus Leo uitlegt: De Kerk […] erkent de vragen en uitdagingen van vandaag als de huidige context waarin zij haar specifieke roeping tot luisteren, dialoog en dienstbaarheid moet vervullen, en waarin zij moet reageren op alles wat het leven van hedendaagse mannen en vrouwen aangaat. […] De Kerk neemt actief deel aan de processen waardoor de samenleving groeit en wordt georganiseerd. (MH 19)

De Paus die de sociale leer van de Kerk in gang gezet heeft, is Paus Leo XIII met zijn encycliek Rerum Novarum (“over de nieuwe zaken”). Al zijn opvolgers hebben daar vervolgens belangrijke principes en verdiepingen aan toegevoegd, en vooral: de leer steeds up to date gehouden, door in te spelen op steeds weer nieuwere zaken die opkwamen. Dat is ook precies wat onze huidige Paus Leo XIV wil doen: Het is nu aan ons om de uitdagingen van onze tijd met helderheid van geest en verantwoordelijkheid tegemoet te treden. (MH 5).
Vervolgens gaat hij uitgebreid in op de geschiedenis van de sociale leer van de Kerk in de afgelopen eeuw (nummers 28-45) en legt hij haar belangrijkste principes uit: het principe van het algemeen welzijn, van de universele bestemming van goederen, de subsidiariteit, de solidariteit en de sociale rechtvaardigheid (nummers 59-81). Moeilijke woorden waar hier geen ruimte voor is om uit te leggen, maar je zult zien: de tekst is helemaal niet moeilijk te lezen!
Pas daarna komt het eigenlijke onderwerp van de technologische vooruitgang, waaronder AI, aan bod. De Paus stelt interessante vragen en nodigt uit om kritisch te zijn: zo’n AI werkt op algoritmes, maar wie heeft die geschreven? Met welke bedoeling? Want eigenlijk is de term “kunstmatige intelligentie” een beetje misleidend. Een intelligentie kan niet kunstmatig zijn, dan is het geen intelligentie meer. Een robot heeft geen echte intelligentie, alleen een goed geprogrammeerde computer die bij bepaalde inputs zorgt voor bepaalde outputs. En dus hangt er veel af van de manier waarop die computer geprogrammeerd is. Heel interessant allemaal, je vindt het in de nummers 90-130.

Maar de technologische vooruitgang is niet de enige “nieuwe zaak” van onze tijd. Ook andere problemen zijn actueel: migratie, transformatie, werk, vrijheid… Deze thema’s worden aangesneden in de nummers 131-181.
Tot slot nodigt de Paus iedereen uit om mee te werken aan het bouwen van de beschaving van de liefde. Dat lijkt iets wat zich boven onze hoofden afspeelt, maar de Paus legt uit hoe elk van ons daar een rol in heeft. Lees het in de nummers 182-228!

Kortom, ik nodig jullie van harte uit deze zeer toegankelijke encycliek eens zelf te lezen. Je vindt hem op rkdocumenten.nl in het Nederlands, al vind ik zelf de Nederlandse vertaling wat oubollig en daarom moeilijk leesbaar. Als je gemakkelijk Engels of Spaans leest, raad ik dat aan. Dan kan je zelfs de officiële vertaling lezen, te vinden op www.vatican.va. Succes!

M. Laetitia Dei

Weekbrief